De Moervaart is een kanaal/rivier met een lengte van ongeveer 22 tot 27 kilometer. Ze stroomt vanaf Durme bij Lokeren (ter hoogte van Mendonk/Zelzate) door Eksaarde Moerbeke, Wachtebeke en Eksaarde naar tot het Kanaal Gent-Terneuzen
De Moervaart is gemiddeld 20 tot 30 meter breed.
Op sommige plaatsen, zoals bij sluizen, zwaaikommen of specifieke verbredingen, kan het kanaal lokaal wat breder zijn, maar voor de beroepsscheepvaart en pleziervaart geldt dit over het algemeen als de standaardbreedte.
De gemeente heeft het gepresteerd om 2 plaatsen in Moerbeke dezelfde naam te geven (!)
De Zwaaikom was toen al lang gekend maar niet door de gemeenteraad blijkbaar
Dus de Vlinderdreef ligt nu aan de Zwaaikom
De Moervaart heeft over het algemeen een diepte van ongeveer 2 tot 2,5 meter.
De Moervaart heeft geen sluizen.
D Moervaart heeft over de gehele lengte van 22,42 kilometer een gelijk waterpeil. Wel liggen er diverse (deels beweegbare) bruggen over de Moervaart, zoals de Spanjeveerbrug, de Overledebrug en de
Let op: het water in de Moervaart beweegt ook met de stand van de maan(niet met het eb en vloed va,n de zee maar van het eb en vloed van het water in de Moervaart zelf (!)
het staat dus nooit stil .
daardoor zie je het water in de Moervaart heen en weer bewegen als je lang kijkt, het stroomt altijd (IGO)
dat heb ik kunnen zien omdat ik maanden aan 1 stuk gewerkt heb aan de transformatoren van de suikerfabriek, de overkant van de Moervaart. (IGO)
In Moerbeke snijdt de Moervaart het landschap van west naar oost en vormt ze het hart van de waterhuishouding in de regio
De Moervaart is gemiddeld 20 tot 30 meter breed.
Geschiedenis
- De Moervaart was oorspronkelijk een natuurlijke arm/bovenloop van de Durme.
- Volgens cultuurhistorisch onderzoek werd ze in de 13e eeuw gekanaliseerd.
- Er zijn bronnen die een concrete aanleg rond 1300 vermelden, onder meer door de abdij van Boudelo.
- Een andere historische bron vermeldt dat de Moervaart in 1562 werd uitgegraven tot kanaal. Dat lijkt dus te slaan op een latere, ingrijpende uitgraving/verbreding van een al bestaande waterloop.
De Moervaart werd als waterweg is aangelegd.
In 1250 werd Willem, een lekenbroeder van de abdij van Boudelo, door gravin Margareta belast met het graven van een kanaal naar het moeras van Boudelo (Coudenborn). Een archiefbeschrijving vermeldt bovendien dat de zusters van Ten Bosse hun deel van het kanaal al hadden gegraven toen deze opdracht werd gegeven.
Dat betekent dat het graafwerk waarschijnlijk niet één groot project was dat bijvoorbeeld 10 of 20 jaar onafgebroken duurde. Het bestond uit verschillende trajecten en fases.
De Moervaart in Moerbeke (officieel Moerbeke-Waas, sinds 2025 een deelgemeente van Lokeren) is een historische en schilderachtige waterweg die een centrale rol speelt in de geschiedenis, de Er is geen exacte dag of exacte datum bekend in de geschreven geschiedenisbronnen waarop de eerste spade in de grond ging.
Wel is exact bekend in welk jaartal en door wie de officiële toestemming werd verleend om de natuurlijke bedding van de Durme te beginnen verbreden en uitgraven tot de Moervaart:
- 1285 (13e eeuw): In dit jaar gaf graaf Gwijde van Dampierre (de graaf van Vlaanderen) het officiële octrooi en de toestemming aan de monniken van de Sint-Baafsabdij in Gent en de Abdij van Boudelo om te starten met de werkzaamheden.
Het graven gebeurde in verschillende fases gedurende de late 13e en vroege 14e eeuw, waarbij de monniken en lokale arbeiders met de hand (spaden en kruiwagens) de kronkelende Durme rechtgetrokken om de turf (moer) uit de streek efficiënt naar Gent te kunnen transporteren.
Sommigen beweren dat de Moervaart in de 19e eeuw te hebben gegraven dat is dus niet waar toen hebben ze de Moervaart alleen verbreed en verdiept.
Wanneer?
In 1250 werd Willem, een lekenbroeder van de abdij van Boudelo, door gravin Margareta belast met het graven van een kanaal naar het moeras van Boudelo (Coudenborn).
Een archiefbeschrijving vermeldt dat de zusters van Ten Bosse hun deel van het kanaal al hadden gegraven toen deze opdracht werd gegeven.
: Willem van Boudelo is met deze aanleg belast.
tegen 1253: Willem is alweer met andere grondverkopen bezig; dat bewijst echter niet dat het kanaal toen volledig klaar was.
ca. 1315: de aanleg van de Stekense Vaart zorgt voor een belangrijke verdere ontwikkeling van het vaarwegennet.
Door wie?
Willem, een lekenbroeder van de abdij van Boudelo, door gravin Margareta belast met het graven van een kanaal naar het moeras van Boudelo (Coudenborn).
Een archiefbeschrijving vermeldt bovendien dat de zusters van Ten Bosse hun deel van het kanaal al hadden gegraven toen deze opdracht werd gegeven.
: Willem van Boudelo is met deze aanleg belast.
Turf (moer) Zoutwinning (Darinkdelven)
Turfwinning (in de middeleeuwen ‘moernering’ of ‘moernerij’ genoemd) heeft het landschap, de waterwegen en de economie van het noordelijke Waasland eeuwenlang ingrijpend gevormd. Vooral de grensstreek rond Stekene, Moerbeke en Sint-Gillis-Waas bestond uit uitgestrekte veengebieden.
Brandstof voor de steden
Tussen de 12e en 16e eeuw was turf de belangrijkste brandstof voor grote, groeiende steden in de buurt, zoals Gent en Antwerpen. Het veen in het Waasland werd massaal in blokken afgestoken, gedroogd en als brandstof verkocht.
Aanleg van de kanalen
Om die miljoenen turfblokken naar de steden te krijgen, moesten er nieuwe transportroutes komen. Bekende Waaslandse waterwegen zoals de Moervaart en de Stekense Vaart zijn speciaal gegraven om de Waaslandse turf per schip rechtstreeks naar steden als Gent te vervoeren.
Zoutwinning (Darinkdelven)
Een specifiek soort veen, dat in het verleden was overspoeld door de zee, bevatte veel zout. Dit zoute veen (‘darink’) werd opgegraven en verbrand. Uit de overgebleven as werd het zout gewassen en gekookt. Dit was een zeer winstgevende handel, maar de keizer verbood het in de 16e eeuw omdat het te gevaarlijk werd voor de kustverdediging.
Gevolgen voor het landschap
De massale turf- en zoutwinning heeft een blijvend litteken achtergelaten in het noorden van het Waasland:
- Bodemdaling: Doordat de dikke sponsachtige veenlaag (vaak meters dik) werd weggeschept, kwam het land aanzienlijk lager te liggen.(meersen, ten zuiden van de Moervaart in Moerbeke)
- Overstromingen: Door de lagere ligging en de afgegraven zeeweringen kreeg het water van de Westerschelde vrij spel.
- Kreken: Zware stormvloeden zetten het laaggelegen land onder water. Dit zorgde voor het ontstaan van de typische kreken die je vandaag nog steeds in het Waaslandse grensgebied ziet, zoals het Saleghem Krekengebied.
Initiatiefnemers
De graafwerken werd grotendeels gestart door de monniken van de Boudelo-abdij
MIDDELEN:
Bij het graven en verbreden van de Moervaart in de 13e eeuw (rond 1285) gebruikte men houten spaden, die soms waren afgewerkt met een ijzeren beslag of snijkant.
Kenmerken van deze middeleeuwse spaden:
- Volledig uit hout gesneden: De steel en het blad (de bladsteker) werden uit één of twee stukken hardhout gemaakt, meestal eikenhout of essenhout, vanwege de stevigheid.
- IJzeren beslag (Spadebeslag): IJzer was in de 13e eeuw extreem duur. Een spade was daarom bijna nooit volledig van metaal. Om te zorgen dat het houten blad niet meteen versleet of brak op wortels en harde grond, werd de onderrand voorzien van een U-vormige ijzeren strip.
- Smal en recht blad: Omdat men voornamelijk in natte, zompige veengrond (moer) en klei werkte, waren de bladen smal. Dit zorgde ervoor dat de zuigende werking van de natte grond de spade niet vastzuog.
- T-handvat: De bovenkant van de steel eindigde meestal in een eenvoudig T-stuk of een ronde knop voor extra grip tijdens het hefboomwerk.
Naast deze spaden gebruikten de arbeiders speciale turfstekers (smalle, haakse spaden) om de turf in strakke, gelijkmatige blokken te snijden en af te voeren.
Natuur en Landschap:
Uitvoering
Men maakte slim gebruik van bestaande, kronkelende waterlopen (zoals delen van de historische Durme)
Ten zuiden van de Moervaart in Moerbeke ligt de Moervaartdepressie (meersen): een zeer laag gelegen, drassig polder- en meersengebied met weides, grachten en broekbossen.
- Het is een belangrijk gebied voor watervogels, bevers, ooievaars en zeldzame kikkers en insecten.
- Samen met nabijgelegen natuurgebieden zoals het vliegplein, in de volksmond .
- In de eerste wereldoorlog werd het Vliegplein effectief gebruikt als vliegplein door de Duitsers.
- Hier en daar zie je de beton blokken nog van de baan (nu zo goed als volledig overgroeid door de natuur.
Het vliegplein (Heidebos), de Fondatie van Boudelo en het provinciaal domein Puyenbroeck vormt het een aaneengesloten groen gebied.
Recreatie, Varen en Fietsen
Fietsen: Langs de Moervaart liggen autovrije jachtpaden die deel uitmaken van het Wase fietsroutenetwerk (o.a. de populaire fietsroute Tussen Moervaart en Zuidlede).
Pleziervaart & Kajakken: Je mag er varen met motorboten (tot een beperkte diepgang), maar het is vooral erg populair bij kajakkers, kanoërs en suppers (SUP) vanwege het rustige, strakke water en de groene oeverzichten.
Visstek: Het is een geliefde plek voor hengelaars door de goede waterkwaliteit en rijke vispopulatie.
Na het verdwijnen van de zware industrie en beroepsvaart is de waterkwaliteit van de Moervaart sterk verbeterd. De oevers vormen nu een belangrijk groen lint door het Waasland.
De Moervaart is erg populair bij pleziervaarders, kajakkers en hengelaars. Langs de vaart liggen uitstekende fiets- en wandelpaden (zoals de bekende routes langs de jaagpaden).
Vandaag de dag heeft de Moervaart geen commerciële vrachtvaart meer; het is een hotspot voor zachte recreatie:
Bruggen in en rond Moerbeke)
Ophaalbruggen: Kenmerkend voor Moerbeke zijn de historische bruggen over de Moervaart, zoals de opvallende Draaibrug,en Spletterenbrug.
De eerste brug over de Moervaart was de Spletterenbrug. Deze spoorwegbrug werd geopend op 5 april 1867 en maakte deel uit van spoorlijn 77A tussen Moerbeke-Waas en Lokeren.
Ophaalbruggen: Kenmerkend voor Moerbeke zijn de historische bruggen over de Moervaart, zoals de opvallende Draaibrug,en Spletterenbrug.
Industrieel erfgoed en monumenten in België
Scheepswerven
Scheepswerf Lippens
Opgericht in 1912 ten westen van terwestbrug langs de Moervaart. Dat was bewust gekozen omdat mendaar geen hinder had van de 2 bruggen
In de late 19e/vroege 20e eeuw (tot de Eerste Wereldoorlog) heeft er in Moerbeke een scheepswerf Lippens bestaan. Deze werf was een relatief jong bedrijf dat de economische crisis en stilstand tijdens de Eerste Wereldoorlog helaas niet heeft overleefd en toen de boeken moest neerleggen.
De familie Lippens speelde inderdaad een cruciale rol in de scheepsbouw langs de Moervaart.
De scheepsbouw Lippens (o.a. Désiré en Theophiel) bouwde al houten binnenschepen vanaf het midden van de 19e eeuw. Met de opkomst van metaal schakelden zij nzt als Van Garsse over op stalen binnenschepen en lichterij
Lichterij:
Een lichterij heeft in de scheepvaart en logistiek twee betekenissen:
- Het proces (het lichten van een schip): Het overladen van een deel van de lading uit een groot zeeschip naar kleinere vaartuigen (lichters of duwbakken). Dit gebeurt meestal om de diepgang van het grote schip te verminderen, zodat het door minder diep water of een ondiepe rivier/havenmonding kan navigeren, of om een vastgelopen schip vlot te trekken.
- Het bedrijf of de dienst: Een onderneming die zich gespecialiseerd heeft in het aanbieden van lichters (platte vrachtschepen of pontons) en overslagvoorzieningen voor dit soort werkzaamheden.
Scheepswerf Van Garsse
Dit was de oudste en uiteindelijk de bekendste werf van Moerbeke.
- De werf werd rond 1858 opgericht door Judocus Van Den Bossche, afkomstig uit een scheepsbouwers familie uit Baasrode(IGO: Baasrode stond bekend om zijn scheepswerven)
- Ze lag aan de Moervaart, in de Damstraat, ongeveer tussen de huidige Koudenbormbrug en Dambrug.
- Aanvankelijk bouwde men vooral kleine houten boten en ponten.
- In 1892 trouwde Florence Van Den Bossche met Jan-Joseph Van Garsse, de zoon van een scheepsbouwer uit Hamme. Daardoor ontstond de naam Van Garsse-Van Den Bossche.
- De onderneming groeide bijzonder snel. In 1896 waren er 12 werknemers, maar rond 1900 al ongeveer 65.
- Rond de eeuwwisseling schakelde men steeds meer over van hout naar ijzeren/metalen binnenschepen.
- In 1901 bouwde de werf haar eerste petroleummotorboot, van ongeveer 100 ton.
- De werf bleef gedurende de eerste helft van de 20ste eeuw belangrijk. Er werden onder andere schepen voor de Antwerpse Flandria-dienst gebouwd. Zo werden de Flandria XII (1947) en Flandria 10 (1958) in Moerbeke gebouwd.
- Uiteindelijk sloot de werf in 1965. De machines en inboedel werden verkocht en het terrein werd in de jaren 1970 grotendeels verkaveld.
- Locatie en duur: Gelegen langs de Moervaart. De werf werd opgericht 1858 door de familie Van Garsse en sloot definitief de deuren in 1965 (in archieven vaak vermeld als scheepswerf M.J.Van Garsse)
Productie
De werf was enorm productief en bouwde meer dan 800 stalen binnenschepen. Ze waren vooral bekend voor het bouwen van de typische ’spitsen’ (vrachtschepen gebouwd op precieze maat van de Noord-Franse sluizen)
Scheepswerven restanten
De scheepswerven zijn vandaag grotendeels verdwenen.
Wat wél nog overblijft is de Villa Van Garsse in de Damstraat: een imposante , eclectische villa uit 1910 die werd gebouwd door de rijke vroegere eigenaars van de werf.
Teller vanaf 22 augustus 2026
AantalBezoekers
Users Today : 3
Users Yesterday : 3
Users Last 7 days : 35
Users Last 30 days : 139
Users This Month : 89
Users This Year : 723
Total Users : 724
Views Today : 10
Views Yesterday : 6
Views Last 7 days : 81
Views Last 30 days : 733
Views This Month : 306
Views This Year : 2547
Total views : 2548
Who's Online : 0
| Auteursrecht | ||
| Mail me Ivan JR GOOSSENS | Ivan Goossens | allerechten voorbehouden – copyright © |
Auteursrecht
Ivan Goossens
(Bron: Gemini)